Tranh hang động Lascaux
Người thời đồ đá cũ vẽ hàng trăm hình động vật trên vách hang Lascaux ở miền tây nam nước Pháp, một trong những di sản nghệ thuật tiền sử nổi tiếng nhất.
Quốc gia / Châu Âu
103 sự kiện lịch sử nổi bật của Pháp, sắp xếp theo dòng thời gian.
Người thời đồ đá cũ vẽ hàng trăm hình động vật trên vách hang Lascaux ở miền tây nam nước Pháp, một trong những di sản nghệ thuật tiền sử nổi tiếng nhất.
Julius Caesar đánh bại thủ lĩnh người Gaul Vercingetorix, hoàn tất về cơ bản cuộc chinh phục xứ Gaul của La Mã.
Liên quân La Mã và Visigoth do Aetius chỉ huy chặn đứng cuộc xâm lược xứ Gaul của Attila và người Hung.
Clovis I, người thống nhất các bộ lạc Frank, cải đạo sang Kitô giáo Công giáo; theo truyền thống sự kiện diễn ra khoảng năm 496 ở Reims.
Quân Frank do Charles Martel chỉ huy đánh bại đạo quân Umayyad giữa Tours và Poitiers, chặn bước tiến của người Hồi giáo vào xứ Gaul.
Giáo hoàng Leo III đội vương miện Hoàng đế La Mã cho Charlemagne tại Rome vào ngày Giáng sinh.
Ba người cháu của Charlemagne chia đế quốc thành ba phần, đặt nền móng cho sự hình thành Pháp và Đức sau này.
Tu viện Cluny được thành lập ở Burgundy và trở thành trung tâm của phong trào cải cách tu viện có ảnh hưởng khắp châu Âu.
Hugues Capet được bầu làm vua Tây Frank, mở đầu triều đại Capet cùng các nhánh của nó cai trị nước Pháp trong nhiều thế kỷ.
Giáo hoàng Urbanô II kêu gọi các hiệp sĩ Kitô giáo giúp Byzantine và chiếm lại Jerusalem, phát động cuộc Thập tự chinh thứ nhất.
Được phát động sau khi Edessa thất thủ, cuộc thập tự chinh do vua Pháp Louis VII và vua Đức Konrad III dẫn đầu kết thúc thất bại trước Damascus.
Mùa màng thất bát liên tiếp do thời tiết xấu gây ra nạn đói lớn ở Bắc Âu, khiến một phần đáng kể dân số thiệt mạng.
Chuỗi xung đột giữa Anh và Pháp tranh giành ngai vàng nước Pháp, kết thúc với việc Anh mất gần hết lãnh thổ trên lục địa.
Quân Anh của vua Edward III, nhờ cung thủ cung dài, đánh bại đạo quân Pháp đông hơn nhiều ở miền bắc nước Pháp.
Nhiều người cùng tuyên bố là giáo hoàng ở Rome và Avignon chia rẽ Giáo hội Công giáo, cho đến khi Công đồng Constance chấm dứt cuộc ly giáo.
Quân Anh của vua Henry V, phần lớn là cung thủ, đánh bại đạo quân Pháp đông hơn trong Chiến tranh Trăm Năm.
Quân Pháp có Jeanne d'Arc tham gia buộc quân Anh rút khỏi cuộc vây hãm Orléans, một bước ngoặt của Chiến tranh Trăm Năm.
Sau khi bị bắt và xét xử tại một tòa án giáo hội thân Anh, Jeanne d'Arc bị thiêu sống; bà được phục hồi danh dự năm 1456 và phong thánh năm 1920.
Hàng nghìn người Kháng Cách Huguenot bị giết tại Paris và nhiều thành phố khác của Pháp trong cuộc Chiến tranh Tôn giáo.
Vua Henri IV ban hành chiếu chỉ trao quyền tự do tín ngưỡng đáng kể cho người Huguenot, chấm dứt các cuộc Chiến tranh Tôn giáo ở Pháp.
Samuel de Champlain lập khu định cư Québec bên sông Saint Lawrence, trở thành trung tâm của thuộc địa Tân Pháp.
Bắt đầu từ cuộc nổi dậy ở Bohemia, cuộc chiến lan rộng khắp Trung Âu, lôi kéo các cường quốc châu Âu và gây tổn thất nhân mạng to lớn.
Các hiệp ước Westphalia chấm dứt Chiến tranh Ba mươi năm và đặt nền móng cho khái niệm chủ quyền quốc gia hiện đại.
Các cường quốc châu Âu giao chiến để tranh ngôi vua Tây Ban Nha sau cái chết của Carlos II; cuộc chiến kết thúc với các hòa ước Utrecht và Rastatt.
Diderot và d'Alembert cho ra tập đầu tiên của bộ Encyclopédie, công trình tiêu biểu của thời Khai sáng.
Anh và Pháp cùng các đồng minh bản địa giao tranh giành quyền kiểm soát Bắc Mỹ; Pháp thất bại và mất phần lớn lãnh thổ tại lục địa này.
Cuộc chiến toàn cầu giữa các cường quốc châu Âu diễn ra ở châu Âu, Bắc Mỹ và Ấn Độ; Anh giành ưu thế thuộc địa, còn Phổ khẳng định vị thế cường quốc.
Napoléon Bonaparte sinh ra tại Ajaccio trên đảo Corse; ông sau này trở thành Hoàng đế của Pháp.
Tướng Cornwallis đầu hàng liên quân Mỹ – Pháp ở Yorktown, Virginia, về thực chất kết thúc các chiến dịch lớn của Chiến tranh Cách mạng Mỹ.
Người dân Paris tấn công pháo đài – nhà tù Bastille. Sự kiện trở thành biểu tượng của Cách mạng Pháp.
Quốc hội Lập hiến Pháp thông qua bản tuyên ngôn khẳng định quyền tự do, bình đẳng và chủ quyền quốc gia, trở thành văn kiện nền tảng của Cách mạng Pháp.
Những người nô lệ ở thuộc địa Saint-Domingue của Pháp nổi dậy, mở đầu cuộc cách mạng nô lệ thành công duy nhất trong lịch sử.
Chính quyền cách mạng do Ủy ban Cứu quốc chi phối tiến hành trấn áp hàng loạt, hàng chục nghìn người bị hành quyết; giai đoạn này chấm dứt sau khi Robespierre bị lật đổ.
Sau khi bị Hội nghị Quốc ước kết án, cựu vương Louis XVI bị xử chém bằng máy chém tại Quảng trường Cách mạng ở Paris.
Napoléon Bonaparte lật đổ chính quyền Đốc chính và lập ra chế độ Tổng tài, trong đó ông nắm quyền lực tối cao với tư cách Đệ nhất Tổng tài.
Toussaint Louverture, nhà lãnh đạo Cách mạng Haiti, qua đời khi bị giam tại pháo đài Fort de Joux ở Pháp.
Hoa Kỳ mua vùng lãnh thổ Louisiana rộng lớn từ Pháp, gần như tăng gấp đôi diện tích đất nước.
Jean-Jacques Dessalines tuyên bố nền độc lập của Haiti, quốc gia độc lập thứ hai ở châu Mỹ và là nước cộng hòa đầu tiên do người từng là nô lệ lập nên.
Napoléon tự đội vương miện tại Nhà thờ Đức Bà Paris với sự hiện diện của Giáo hoàng Piô VII, chính thức hóa Đệ nhất Đế chế Pháp.
Hạm đội Anh do Đô đốc Nelson chỉ huy đánh bại hạm đội liên hợp Pháp – Tây Ban Nha, bảo đảm ưu thế hải quân của Anh; Nelson tử trận.
Napoléon đánh bại liên quân Nga – Áo trong "trận chiến ba hoàng đế", một trong những chiến thắng nổi tiếng nhất của ông.
Đại quân của Napoléon vượt sông Neman tiến vào Nga và chiếm Moskva, nhưng phải rút lui trong mùa đông với tổn thất thảm khốc.
Trận đánh đẫm máu nhất trong cuộc xâm lược Nga của Napoléon diễn ra gần Moskva; quân Nga rút lui, để Pháp tiến vào Moskva một tuần sau đó.
Các cường quốc châu Âu họp tại Viên để tái lập trật tự sau các cuộc chiến tranh Napoléon, vạch lại bản đồ châu Âu và thiết lập thế cân bằng quyền lực.
Liên quân Anh và Phổ đánh bại Napoléon Bonaparte, chấm dứt thời kỳ Một trăm ngày và các cuộc chiến tranh Napoléon.
Napoléon Bonaparte qua đời khi đang bị lưu đày trên đảo Saint Helena ở Nam Đại Tây Dương.
Dựa vào phiến đá Rosetta, Jean-François Champollion công bố cách giải mã chữ tượng hình Ai Cập cổ đại.
Ba ngày khởi nghĩa ở Paris lật đổ vua Charles X; Louis-Philippe lên ngôi, mở đầu chế độ Quân chủ tháng Bảy.
Phương pháp chụp ảnh của Louis Daguerre được công bố tại Pháp, quy trình nhiếp ảnh thương mại đầu tiên.
Làn sóng cách mạng lan khắp châu Âu, từ Pháp đến các nước Đức, Áo, Ý và Hungary, đòi cải cách dân chủ và quyền tự quyết dân tộc.
Liên minh gồm Đế quốc Ottoman, Anh, Pháp và Sardinia đánh bại Nga; trọng tâm chiến sự là cuộc vây hãm Sevastopol trên bán đảo Krym.
Anh và Pháp đánh nhà Thanh, chiếm Bắc Kinh và đốt Viên Minh Viên năm 1860; Trung Hoa phải ký thêm nhiều hiệp ước bất bình đẳng.
Liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu quá trình Pháp xâm lược Việt Nam.
Quân Mexico đánh bại quân viễn chinh Pháp tại Puebla; ngày này về sau được kỷ niệm là Cinco de Mayo.
Triều Nguyễn ký hòa ước nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp.
Pháp chiếm Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên, hoàn tất việc biến toàn bộ Nam Kỳ thành thuộc địa.
Phổ và các bang Đức đánh bại Pháp, khiến Đệ nhị Đế chế Pháp sụp đổ và mở đường cho sự thống nhất nước Đức.
Vua Phổ Wilhelm I được tuyên bố là Hoàng đế Đức tại Phòng Gương của Cung điện Versailles, hoàn tất công cuộc thống nhất nước Đức do Bismarck dẫn dắt.
Chính quyền cách mạng nắm quyền ở Paris trong hơn hai tháng trước khi bị quân đội chính phủ đàn áp đẫm máu trong "Tuần lễ đẫm máu".
Hòa ước đặt Bắc Kỳ và Trung Kỳ dưới chế độ bảo hộ của Pháp.
Các cường quốc châu Âu họp tại Berlin để đặt ra quy tắc chiếm hữu thuộc địa ở châu Phi, thúc đẩy cuộc "tranh giành châu Phi" mà không có đại diện người châu Phi tham dự.
Sau cuộc tấn công thất bại vào quân Pháp ở Huế, vua Hàm Nghi xuất bôn và ban chiếu Cần Vương kêu gọi kháng Pháp.
Louis Pasteur dùng vắc-xin phòng dại cho cậu bé Joseph Meister bị chó dại cắn; cậu bé sống sót.
Pháp lập Liên bang Đông Dương gồm Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ và Campuchia; Lào được sáp nhập năm 1893.
Họa sĩ hậu ấn tượng Vincent van Gogh qua đời ở Auvers-sur-Oise, Pháp, khi tài năng của ông còn ít được công nhận.
Anh em Lumière tổ chức buổi chiếu phim có bán vé tại Grand Café ở Paris, thường được coi là sự ra đời của điện ảnh.
Marie và Pierre Curie phát hiện hai nguyên tố phóng xạ mới là polonium và radium, thúc đẩy ngành nghiên cứu phóng xạ.
Nguyễn Tất Thành (Hồ Chí Minh) rời bến Nhà Rồng, Sài Gòn, làm phụ bếp trên tàu Amiral Latouche-Tréville sang Pháp.
Vở ballet Lễ bái xuân của Igor Stravinsky ra mắt tại Paris, gây náo động khán phòng và trở thành dấu mốc của âm nhạc hiện đại.
Áo – Hung tuyên chiến với Serbia, kéo các cường quốc châu Âu vào một cuộc chiến toàn cầu kéo dài đến đình chiến ngày 11/11/1918.
Hòa ước chính thức chấm dứt chiến tranh giữa Đức và phe Hiệp ước được ký tại Phòng Gương, buộc Đức chịu trách nhiệm chiến tranh, mất lãnh thổ và bồi thường nặng nề.
Charles Lindbergh bay thẳng một mình từ New York đến Paris trên chiếc Spirit of St. Louis.
Lính Việt trong quân đội thuộc địa do Việt Nam Quốc dân Đảng tổ chức nổi dậy ở Yên Bái; cuộc khởi nghĩa thất bại và Nguyễn Thái Học bị xử tử.
Pablo Picasso hoàn thành bức Guernica, phản ứng trước vụ ném bom thị trấn Guernica trong Nội chiến Tây Ban Nha, trở thành biểu tượng phản chiến.
Anh, Pháp, Ý và Đức đồng ý để Đức sáp nhập vùng Sudetenland của Tiệp Khắc, đỉnh điểm của chính sách nhân nhượng đối với Hitler.
Đức xâm lược Ba Lan, mở đầu cuộc chiến tàn khốc nhất lịch sử loài người, kết thúc khi Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng ngày 2/9/1945.
Quân Nhật tấn công Lạng Sơn và đổ bộ Hải Phòng, buộc chính quyền Pháp chấp nhận cho Nhật đóng quân ở Bắc Kỳ.
Đức Quốc xã và những kẻ cộng tác tiến hành diệt chủng có hệ thống khoảng sáu triệu người Do Thái châu Âu, cùng với hàng triệu nạn nhân khác.
Quân Đồng minh tiến hành cuộc đổ bộ đường biển lớn nhất lịch sử lên bờ biển Normandie, mở mặt trận phía Tây nhằm giải phóng Tây Âu.
Nhật Bản lật đổ chính quyền Pháp ở Đông Dương; sau đó Bảo Đại tuyên bố độc lập và thành lập Đế quốc Việt Nam với chính phủ Trần Trọng Kim.
Đồng minh chính thức chấp nhận sự đầu hàng vô điều kiện của Đức Quốc xã, chấm dứt Chiến tranh thế giới thứ hai ở châu Âu.
Tòa án quân sự quốc tế xét xử các nhà lãnh đạo chủ chốt của Đức Quốc xã về tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người.
Chiến tranh giữa Việt Minh và Pháp bùng nổ toàn quốc ở Hà Nội, kéo dài đến khi ký Hiệp định Genève năm 1954.
Hoa Kỳ ban hành chương trình viện trợ kinh tế quy mô lớn giúp tái thiết các nước Tây Âu sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Liên Xô phong tỏa đường bộ và đường sắt vào Tây Berlin; các nước phương Tây đáp trả bằng cầu hàng không tiếp tế cho thành phố trong gần một năm.
Pháp thành lập Quốc gia Việt Nam trong Liên hiệp Pháp với cựu hoàng Bảo Đại làm Quốc trưởng.
Mười hai nước Bắc Mỹ và Tây Âu ký Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương tại Washington, lập ra liên minh phòng thủ tập thể NATO.
Trong thời gian 300 ngày tự do đi lại sau Hiệp định Genève, khoảng 800.000 đến 1 triệu người, phần lớn là người Công giáo, di cư từ Bắc vào Nam.
Quân đội Nhân dân Việt Nam tiến công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của Pháp. Chiến thắng ngày 7/5 dẫn tới Hiệp định Genève.
Hội nghị Genève chấm dứt chiến tranh Đông Dương, tạm thời chia Việt Nam tại vĩ tuyến 17 và dự kiến tổng tuyển cử năm 1956.
Quân đội nhân dân Việt Nam tiếp quản Hà Nội sau khi quân Pháp rút đi theo Hiệp định Genève.
Mặt trận Giải phóng Dân tộc (FLN) chiến đấu chống ách cai trị của Pháp; cuộc chiến kết thúc bằng Hiệp định Évian và nền độc lập của Algérie năm 1962.
Sau khi Nasser quốc hữu hóa kênh đào Suez, Israel, Anh và Pháp tấn công Ai Cập nhưng phải rút quân dưới áp lực của Mỹ và Liên Xô.
Bỉ, Pháp, Tây Đức, Ý, Luxembourg và Hà Lan ký hiệp ước thành lập Cộng đồng Kinh tế châu Âu, tiền thân của Liên minh châu Âu.
Các cuộc biểu tình của sinh viên và tổng đình công trên toàn quốc làm rung chuyển nước Pháp, để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa và xã hội.
Hoa Kỳ, hai miền Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời ký hiệp định chấm dứt sự tham chiến trực tiếp của Mỹ ở Việt Nam.
Hàng trăm nghìn người rời Việt Nam bằng đường biển sau năm 1975; nhiều người thiệt mạng trên biển, số khác được tái định cư ở các nước phương Tây.
Máy bay chở khách siêu thanh Concorde do Anh và Pháp hợp tác chế tạo bắt đầu các chuyến bay thương mại.
Nhóm nghiên cứu của Viện Pasteur, gồm Françoise Barré-Sinoussi và Luc Montagnier, công bố phát hiện virus về sau được gọi là HIV, tác nhân gây bệnh AIDS.
Hiệp ước Maastricht có hiệu lực, chính thức thành lập Liên minh châu Âu và đặt nền móng cho đồng tiền chung.